بهترین روش سفید کاری مس

صنعت سفید کاری مس در راسته ی بازارها ، کارگاه های کوچک و بازارهای سنتی در روستاها و شهرها وجود دارد در شهرهای اصفهان ، قزوین ، مشهد ، تبریز و کرمان راسته بازارهای مخصوص مسگرها و نیز در کنار آن‌ها سفیدگرها بوده است که به راسته بازار مسگرها معروف می‌باشد در بازارهای مسگرها سفید کاری مس نیز انجام می شود آموزش سفیدگری مس نیز در این بازارها انجام می گیرد.

در روستاها و نیز محله‌های عشایری سفیدگری را یا خود مسگر به عنوان کار بعدی انجام می‌دهد و یا این‌که یک نفر سفیدگر دوره‌گرد هر چند وقت یک‌بار به آنجا آمده و بساط خود را در میدانگاه اصلی روستا، محل و یا زیر سایه درختی گسترده و مشغول سفید کردن ظرف و ظروف اهالی می‌شد ساز و برگ سفیدگر دوره‌گرد بسیار ساده است یک گودال کوچک به قطر۳۷ و گودی۳۰ سانتی‌متر در زمین می‌کند که کار کوره وی را انجام دهد. یک لوله آهنی را به زیر گودال می‌کشد، دم دستی را به سر دیگر لوله وصل می‌کند. و با استفاده از مواد و فن سفیدگری، کارش را انجام می‌دهد.

در باور مردم ایران، ظروف مسین، فرش‌های گلیم و قالی یگ سرمایه ماندگار و یک پس‌انداز نقد دم دست تلقی می‌شود. این مهم هنوز در اکثر خانه‌های شهری و روستایی دیده می‌شود، اشیا‌یی که از مس ساخته شده‌اند در گوشه‌ دکور نمایان است و حکایت از اهمیت آن دارد. مردم و به‌خصوص کدبانوی خانه حتما قابلمه مسین جهت طبخ غذا دارد که هرچند گاه آن را به دست سفیدگر ماهر می‌دهد تا سیاهی‌های آن را بزداید اکثر روستاییان و عشایر که دامداری دارند ،حتما دیگ و دیگچه مسین مخصوص شیردوشی و گرم کردن شیر دارند و به دلایل مختلف این ظروف را بر دیگر ظروف ترجیح می‌دهند. پس سفیدگری هنوز در کشور می‌تواند مثمر ثمر و پر رونق باشد به شرط حمایت از صنعتگران.

سفید کاری مس

سفید کاری مس

ظروف مسی از قدیم الایام در زندگی سنتی ما ایرانیان، نقش خاصی داشت چون عامه مردم معتقد بودند که باید ظروفشان مس و فرش آنها قالی و گلیم باشد این اعتقاد به دو دلیل شکل گرفته بود: به دلیل ثابت بودن قیمت این دو کالا از موقع خرید تا هنگام فروش آن‌ها، و دیگر اینکه در زندگی همه رایج بوده ، و در موقع نیازبه راحتی به پول تبدیل می‌شد به همین خاطراستفاده از ظروف مسی بین همه ی اقشار جامعه رواج داشته است .

کار مسگران دو بخش است: بخش اول ساخت و ساز محصولات مسی که بوسیله ی ورقه های مسی و با استفاده از چکش به تولید و ساخت انواع ظروف مسی می پردازند .
بخش دوم کارمسگران بازسازی ظروف کهنه ی مسی است که در اصلاح به آن سفید گری ظروف مسی یا قلع اندود کردن مس می گویند.

سفیدکردن ظروف مسی و تعمیرآن در کارگاه مسگری صورت می گیرد ، و سفیدگری مس در کل در راستای کار مسگران است هرچند گاهی نیز اتفاق می افتد که مسگر کار تعمیرو آبکاری قلع روی مس را انجام نمی دهد و فقط به ساخت و ساز مس می پردازد.

سفید گری مس

سفید گری مس

راهکارهای سفید کردن ظروف مسی در منزل

اگر ظروف مسی سیاه شده باشد (اکسیده)
میتوان مقداری سرکه سفید و مقداری نمک و آب داخل ظرف مسی بریزید و به مدت ۵ دقیقه صبر کنید سپس آب بکشید تا سیاهی از بین برود
۲-اگر بیرون ظرف مسی سیاه شده باشد یک روش اینه که مقداری رب گوجه فرنگی روی سطح ظرف مسی بمالید بعد از ۵ دقیقه تمیز بشورید تا سیاهی کلا پاک بشود
اگر داخل ظرف مسی قرمز شده باشد باید سفید کاری یا همون قلع اندود بشود اونم باید به قلعکارهای معتبر تحویل دهید.

سفیدگری عبارتست از سفید کردن ظروف مسی با قلع، که بعد از خرید و قبل از استفاده و یا هر دو سال یک بار انجام می‌شود. معمولاً بعد از خرید مس یا هر دو سال یکبار که ظروف به مرور زمان سفیدی خود را از دست می‌دهند و رنگ آن‌ها تیره می‌گردد آن را جهت سفید کردن به سفیدگر می‌دهند.

این صنعت در بازارهای سنتی، راسته بازارها، تیمچه‌ها و کارگاه‌های کوچک در سطح شهرها و روستاها موجود می‌باشد. در شهرهایی همانند قزوین، اصفهان، کرمان، مشهد، تبریز و… راسته بازارهای مخصوص مسگرها و نیز در کنار آن‌ها سفیدگرها بوده است که به راسته بازار مسگرها معروف می‌باشد. در روستاها و نیز محله‌های عشایری سفیدگری را یا خود مسگر به عنوان کار بعدی انجام می‌دهد و یا این‌که یک نفر سفیدگر دوره‌گرد هر چند وقت یک‌بار به آنجا آمده و بساط خود را در میدانگاه اصلی روستا، محل و یا زیر سایه درختی گسترده و مشغول سفید کردن ظرف و ظروف اهالی می‌شد.

ساز و برگ سفیدگر دوره‌گرد بسیار ساده است. یک گودال کوچک به قطر ۳۷ و گودی ۳۰ سانتی‌متر در زمین می‌کند که کار کوره وی را انجام دهد یک لوله آهنی را به زیر گودال می‌کشد، دم دستی را به سر دیگر لوله وصل می‌کند؛ و با استفاده از مواد و فن سفیدگری، کارش را انجام می‌دهد.

قلع اندود کردن ظروف مسی

قلع اندود کردن ظروف مسی

فن کار:

اولین مرحله کار دیزاب دادن ظروف است، دیزاب را در آب جوشانده و به هم می‌زنند تا خوب حل گردد. بعد از سرد شدن، به‌عنوان مواد پاک کننده استفاده می‌کنند. به این صورت که مقدار خیلی کمی از مایع را در ظروف می‌ریزند و آن را با حرارت کوره داغ می‌کنند. سپس با پارچه‌ای ضخیم آن را به تمام بدنه ظرف می‌مالند و بعد آن را شستشو می‌دهند.

دومین مرحله کار ساییدن ظروف است که این کار به‌وسیله شن و پوست بز انجام می‌گیرد، بدین ترتیب که، مقداری از شن را بر روی پوست می‌ریزند و به بدنه ظروف می‌کشند و یا جهت ساییدن پشت ظروف، آن‌ها را بر روی مقداری شن قرار می‌دهند و در داخل ظرف می‌ایستند و با گرفتن دو دست به دیوار آن را به دو جهت چپ و راست می‌چرخانند که با انجام این کار بدنه بیرونی ظروف تمیز می‌گردند. بعد از ساییدن آن را شستشو داده و آماده سفید کردن می‌شوند. در زمان شروع سفیدگری، ظرف را در دهانه کوره قرار می‌دهند تا خوب داغ شود. سپس مقداری نشادر در داخل ظرف می‌ریزند و با پنبه آن را به تمام نقاط داخلی و بیرونی ظرف می‌مالند و به‌دنبال آن مقدار خیلی کمی قلع به بدنه داخلی و خارجی ظرف می‌کشند و مجددا نشادر در داخل ظرف ریخته و پنبه را خیلی محکم به تمام قسمت‌های ظرف می‌کشند و بعد آن را در آب فرو می‌برند و مجددا آن را خشک می‌کنند و ظرف رنگ سفید شفاف به خود می‌گیرد لازم به ذکر است که نشادر باعث می‌گردد، که قلع بر بدنه ظروف ثابت گردد سفیدگر مزد خود را، براساس وزن مس دریافت می‌کند.

سفید کردن ظروف مسی

سفید کاری ظروف مسی

انتقال از فرهنگ سنگی به مفرغ و از مفرغ به ابزار آهنی چنان مرحله مهمی بوده است که پیشه‌ورانی که با این صنعت سر و کار داشته‌اند، در همه جا مورد احترام بوده‌اند.

صنعت مسگری نیز از لحاظ سابقه تاریخی همپای آهنگری می‌باشد. چرا که بعد از ظرف و ظروف سفالین، این ظروف مسین بودند که جایگزین شده‌اند و مورد استفاده وسیع مردم قرار گرفتند به تبع وجود مسگری، لزوم سفیدگری را می‌طلبید و به اصطلاح در ارتباط کامل با هم بوده‌اند. در اوایل هزاره چهارم پیش از مسیح، مس مصرف عمومی یافت و برای ساختن پیکان، درفش، سنجاق جامه و جواهرات آن‌را چکش‌کاری می‌کردند ولی در نیمه دوم هزاره مزبور تغییر قابل ملاحظه‌ای در تکنولوژی فلزات پدید آمد، که همراه با تغییراتی بود که در سایر فرهنگ‌های مادی روی داد در این دوره مس را با گداختن آن از کانی جدا کرده و به اشکال مختلف می‌ریختند.

ذخایر کانی مس، اغلب در عهد باستان مشاهده شده است استرابو متذکر می‌شود که کرمان از لحاظ سنگ مس بسیار غنی است. سرآورل استاین آثاری از یک تمدن مس‌گداز سومری و سندی را در بلوچستان کشف کرد.

سفید کاری مس

سفید کاری مس

در شمال ایران یک رشته معادن مس از قفقاز تا پامیر کشیده شده است. ابن حوقل، جغرافی‌دان عرب از معادن مس کال صبی‌زاوه، سبزوار و فخر داود نزدیک مشهد و بخارا در ماورالنهر صحبت می‌کنند معادن مس کاشان، انارک، اصفهان و بخارا برای خلفای اسلامی مقارن قرن نهم مسیحی بسیار با اهمیت بود زیرا از این معادل هر سال بیش از ۱۰۰۰۰ دینار خراج حاصل می‌گردید.

مس در زندگی سنتی ایرانیان، نقش خاصی داشت چراکه عامه مردم بر این باورند که ظرفشان باید مس و فرش آنان قالی و گلیم باشد. این باور از دو چیز ناشی می‌شد. اول قیمت ثابت این دو کالا از موقع خرید تا هنگام تبدیل یا فروش آن‌ها، دوم این که رایج و معمول زندگی همگان بود، به هنگام پیش آمدن ضرورت و نیاز به سادگی به پول تبدیل می‌شد. این بود که ظروف مسی مشتریان فراوانی از همه اقشار اجتماعی داشت.

کار مسگران شامل دو قسمت است: اول ساخت و ساز اشیا مسین بود که برای آن، مسگران پس از تهیه ورق‌های مسی، با استفاده از چکش و سندان به ساخت ظروف متعدد می‌پرداختند.

قسمت دوم بازسازی ظروف کهنه و زنگارزده مسی بود که در اصطلاح، به قلعی‌گری (سفیدگری) شهرت داشت.

تعمیر و نیز سفید کردن ظروف مسین نیز در کارگاه مسگری صورت می‌گیرد. البته گاهی اتفاق می‌افتد که هنرمند مسگر فقط به ساخت و ساز می‌پردازد و کار سفیدگری را انجام نمی‌دهند ولی در کل مسگران سفیدگری را نیز در راستای کار خود دارند.

منظور از سفیدگری، سفید کردن ظروف مسی با قلع می‌باشد، که بعد از خرید و قبل از استفاده و یا هر دو سال یک بار، آن را سفید می‌کنند، بنابر این مصرف کننده بعد از اینکه مس را از مسگر خرید آن را تحویل سفیدگر می‌دهد تا آن را سفید کند یا هر دو سال ظروف به مرور زمان سفیدی خود را از دست می‌دهند و رنگ آن‌ها تیره می‌گردد که آن را جهت سفید کردن، به سفیدگر می‌دهند. به همین علت با وجود اینکه اکنون مسگری در بسیاری از شهرهای کشور رو به رکود گراییده، اما سفیدگری کماکان از رونق خود برخوردار می‌باشد.

در گذشته سفیدگر جهت سفید کردن ظروف، به روستاهای اطراف می‌رفت و چند روزی در هر روستا می‌ماند و با ایجاد کوره و دم دستی، به سفید کردن ظروف می‌پرداخت لاکن در حال حاضر متاسفانه کم‌تر سفیدگری وجود دارد که جهت سفید کردن ظروف مس به روستاها برود.

سفید کاری مس

سفید کاری مس

محصول عمده مسگر ظروفی با شکل‌ها و اندازه‌های گوناگون است ظروف کوچک را از یک تکه مس، چکش کاری می‌کنند و پس از هر دور باز کردن، یک تاب به آن می‌دهند اشیا بزرگ‌تر را نیز به همین طریق از ورقه‌های گرد به‌دست می‌آورند. مسگر برای این‌که ورقه‌های مسین را به شکل‌های مختلف در آورد، بایستی ابزار و وسایل متعددی داشته باشد که از مهم‌ترین انواع چکش‌ها، انواع سندان و … می‌باشد. این ابزار در عمل سفیدگری چندان مورد استفاده قرار نمی‌گیرند مگر در مواردی تعمیری. در اکثر شهرهای بزرگ همانند قزوین، مشهد، اصفهان، تبریز، کرمان و … راسته بازارهایی جهت صنایع مختلف وجود داشته است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به راسته بازار مسگرها اشاره کرد در همین بازار سفیدگرها حضور داشتند. گاهی خود مسگرها بودند و گاهی افراد دیگر این صنعت را عهده‌دار بودند.

ابزار سفید گری :

طریقه استفاده از ظروف مسی نیز در میزان ماندگاری ظروف موثراست ، برای براق کردن سطح بیرونی مس از پمادی به اسم جلاسنج نیز استفاده می شود .
سفیدکاری ظروف مسی با روش های مختلف در منزل نیز انجام می گیرد.

دم کوره: دم مورد استفاده سفیدگر دم پوستی بوده است. پوست دباغی شده گوسفند را به صورت مشکی در آورده که دو سر آن دارای سوراخ بوده که یک سر آن به لوله‌ای که به کوره راه داشته می‌بستند و در دهان سوراخ دیگر دو تخته کوبیده شده که کار دستگیره را انجام می‌داده است در موقع دمیدن این دو تخته را به هم می‌چسباندند و سوراخ مشک بسته می‌شد و مشک را به طرف لوله کوره فشار می‌دادند در نتیجه هوای داخل مشک از طریق لوله به کوره دمیده می‌شد و سپس تخته‌ها را از هم جدا کرده و مشک را به طرف عقب می‌کشیدند و مشک دوباره از هوا پر می‌شد و آماده دمیدن می‌گردید. بدین ترتیب عمل دمیدن انجام می‌گرفت.کوره مورد استفاده هم سطح با زمین بوده است اینگونه دم‌ها در کارگاه‌های ثابت سفیدگری تعبیه می‌شده است.

در حال حاظر از دم دستی و یا نفتی استفاده می شود.

دم دستی: بعد از پوست، دم دستی معمول شده که از یک محفظه فلزی و پروانه فلزی تشکیل شده که این پروانه در وسط محفظه به دور یک محور که دستگیره‌ای محرک به آن بسته شده و می‌چرخد، قرار گرفته است این دستگیره پروانه را به حرکت در می‌آورد و از طریق لوله‌ای که یک طرف آن به بیرون کشیده شده، به کوره دمیده می‌شود بعد از چند مدت این نوع دم به دم برقی تبدیل شد که پروانه آن توسط برق به حرکت در می‌آید افراد دوره گرد، از دم دستی استفاده می‌کردند.

دم نفتی: امروزه به علت مقرون به صرفه بودن از دم نفتی استفاده می‌کنند که به‌وسیله اجاق نفتی که دارای مخزن باد می‌باشد، انجام می‌گیرد. این نوع اجاق به‌وسیله نفت روشن می‌شود. مخزن آن را با تلمبه دستی از باد پر می‌کنند که در نتیجه هم عمل دمیدن و هم سوخت داخل کوره را تامین می‌کند این نوع در همین اواخر رایج شد و جای دم دستی را گرفت، بعد از آن دم برقی نیز به آن‌ها اضافه گردید.

گاز دستی: یکی از ابزارهای سفیدگری می‌باشد که، به‌وسیله آن ظروف را داخل یا خارج کوره می‌کنند. شبیه به انبر دست می‌باشد با این تفاوت که لبه آن کشیده است.

انبردست: ابزار دیگری است که به‌وسیله آن ظروف را در دهانه کوره نگه می‌دارند. دو لبه این ابزار که به هم نزدیک می‌شوند، تشکیل دایره‌ای کوچک می‌دهند که از خارج شدن ظروف از دهانه انبردست جلوگیری می‌کند.

پنبه: قلع را در داخل ظرف داغ شده ریخته پنبه را بر روی آن می‌کشند. در نتیجه قلع به تمام بدنه ظرف مالیده شده و ظرف سفید می‌گردد.

شن: قبل از سفید کردن، ظرف را با شن می‌سابند تا تیرگی آن تا حدودی برطرف شود.

زغال چوب: زغال چوب سوخت کوره را تشکیل می‌دهد.

سفید گری ظروف مسی

سفید گری ظروف مسی

مواد اولیه:

مواد اولیه‌ای که در سفیدگری به کار می‌رود قلع و پودری سفیدرنگ به نام نشادر nešâdor می‌باشد. قلع به صورت ورق‌های نرم و انعطاف‌پذیر می‌باشد، که در موقع استفاده آن را خرد می‌کنند.

نشادر: پورد سفید رنگ شبیه به پودر لباسشویی می‌باشد، که از خود قلع به‌دست می‌آورند و از کشورهای خارج وارد می‌شود.

دیزاب: دیزاب dizâb مایعی است از موادی به نام سوداsovdâ که این مواد شیشه به پودر شییه می‌باشد و جهت شستشوی ظروف به کار می‌برند.

قلع اندود چیست؟

سفیدکاری مس یا در اصطلاح دیگر قلع اندود کردن ظروف مسی ، بعد ازخرید و هر دوسال یکبار انجام می گیرد . شخص مصرف کننده هر دوسال یک بار ظروف مسی خود را که به مرور زمان سفیدی خود را از دست دادند و رنگشان تیره شده را به سفیدگر مس میدهد تا دوباره قلع اندود کند به همین دلیل سفید گری مس در همه ی شهرها از رونق خوبی برخوردار می باشد .
سفیدگری مس در قدیم به این صورت بود که سفیدگر مس به روستاها می رفت و با کوره و دم دستی به سفید گری ظروف مسی می پرداخت . اما امروزه کمتر این کار در روستاها انجام می گیرد در شهرهای بزرگی چون مشهد ، اصفهان ، تبریز ، قزوین و کرمان برای صنایع مختلف راسته ی بازارهایی وجود دارد که مهمترین شان راسته ی بازار مسگرها است که در همین بازار سفیدگرها نیز حضور دارند و کار سفید کردن ظروف مس را انجام می دهند.

قلع اندود کردن ظروف مسی در کرمان

اندکی مس برای سلامتی مفید است ولی مقدار زیاد آن می تواند مسمومیت زا باشد. به همین دلیل، ظروف مسی را معمولا با لایه ای از قلع می پوشانند تا از ورود مس به غذا جلوگیری شود.