گالری هنرمندان صنایع دستی

صنایع دستی زنجان

مقالات

۸ آذر ۱۴۰۱ 37 بازدید
گالری هنرمندان صنایع دستی
0c086edb 7c7b 4af2 9230 1ca8fe024109

صنایع دستی زنجان

صنایع دسای زنجان

صنایع دستی  زنجان استان زنجان در کنار آثار تاریخی و جاذبه‌های طبیعی، توجه گردشگران داخلی و خارجی را به خود جلب می‌کنند و از بهترین سوغاتی‌های این استان به شمار می‌آیند.

هتل پالاس کیش
استان زنجان در شمال غربی ایران یکی از مقاصد برتر گردشگری است. جاهای دیدنی زنجان شامل جاذبه‌های گردشگری تاریخی و طبیعی می‌شوند و هر سال میزبان هزاران گردشگر داخلی و خارجی هستند. این استان یکی از استان‌هاى فعال کشور در زمینه صنایع دستى است و یافته‌های باستان‌شناسان در این استان، قدمت انواع صنایع دستی را به ما نشان می‌دهند.

از انواع صنایع دستی پرطرفدار و مشهور در استان زنجان می‌توان به چاقوسازی، گلیم بافى، جاجیم بافی، چاروق دوزی، سفالگری، ملیله کارى، فرش بافى، فلزکارى، مسگرى و نقره سازى اشاره کرد. به گفته معاون صنایع‌ دستی اداره‌ کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان، ۳۰۰ واحد تولید صنایع دستی در ۸۰ رشته در این استان فعال هستند و زنجان در بحث فلزکاری جزو ۶ استان برتر کشور به شمار می‌آید. در ادامه با ما همراه باشید تا شما را با صنایع دستی زنجان بیشتر آشنا کنیم.

زنجان

با صنایع دستی زنجان آشنا شوید:
چاقوسازی
چاروق دوزی
گیوه دوزی
مسگری
ملیله کاری
ساخت زیور آلات سنتی
سفالگری
قالی‌بافی
گلیم بافی
جاجیم بافی
رنگرزی
ساخت سازهای سنتی
تذهیب
مجسمه سازی
سایر صنایع دستی زنجان
صنایع دستی زنجان را از کجا بخریم؟
چاقوسازی
چاقوسازی

 

مهمترین صنایع دستیزنجان چاقو سازی بوده و است که از بهترین  صنایع دستی زنجان محسوب می شود

شهر زنجان از قرن دهم هجری قمری (دوره حکومت صفویان) به عنوان یکی از اماکن مهم پاقو سازی محسوب می شود . محققان و پژوهشگران پس از کشف مجموعه‌ منحصربه‌فرد مرد نمکی در سال ۱۳۸۳، قدمت و پیشینه تاریخی صنعت چاقو سازی در زنجان را بیش از ۱۷۰۰ سال اعلام کردند.این مرد نمکی همراه با چاقو و قلاف یافت شد که قدمت و هنر پاقو سازی مردم زنجان را می توان در ان یافت. برخی دیگر نیز قدمت چاقوسازی در زنجان را به بیش از ۶ هزار سال قبل نسبت می‌دهند.

چاقوسازی زنجان

چاقوسازی زنجان

مکاتبات معمول شده و یک برگ صورت‌جلسه‌ چاقوسازان در تاریخ ۱۳۲۳ شمسی از دیگر مدارک موثقی هستند که پیشینه چاقوسازی در زنجان را به ما نشان می‌دهند؛ سند و مکتوبه ای که هنر چاقو سای را بیان و مکتوب می کند. استادکاران چاقوساز زنجانی با توجه به سلیقه و درخواست مشتریان، چاقوهای متنوعی را در ابعاد متفاوت می‌سازند؛ چاقوهایی که ممکن است جنبه نمایشی و موزه‌ای یا جنبه کاربردی و مصرفی داشته باشند. چاقو سازی   برای مصارف گونان تولید می شود که مبتوان برای  قصابی . نمایشی  و ….. کاربرد .

چاقوهای ساخت زنجان با در نظر گرفتن نوع کاربرد به انواع چاقوهای ضامن‌دار، چاقوهای میوه‌خوری، چاقوهای یک تیغه‌ای دو دسته‌ای (تیغه ثابت)، چاقوهای کشاورزی، باغبانی و پیوندزنی، چاقوهای قصابی، چاقوی سلاخی، چاقوی ساق پا، چاقوهای مرکب (یک دسته‌ای و دو دسته‌ای)، انواع ساتور (ساتورقصابی (کباب‌پزی) و ساتور خرد کردن سبزی)، انواع قلم‌تراش (یک، دو، سه، چهار و ۶ تیغه)، انواع کاردها (کاردهای شکاری و صحرایی و کاردهای آشپزخانه)، انواع شمشیر تزیینی (شمشیر ذوالفقار، شمشیر سامورایی و شمشیر گردن‌زنی)، انواع قمه تزیینی، انواع قداره تزیینی، انواع خنجر تزیینی و قند شکن (قند شکن تبری و غیره) اشاره کرد.

چاروق دوزی

چاروق امروزی زنجانی پاشنه دارد و کفی آن چرمی است
چاروق یا چموش نام نوعی پاپوش قدیمی بدون پاشنه و از جنس چرم خام است که با بندها و تسمه‌هایی بلند به ساق پا بسته می‌شد و معمولا چوپانان در دشت و بیابان از آن استفاده می‌کردند. چاروق در گذشته با رویه‌ای از ابریشم، زری، سیم و گلابتون با دو منگوله تولید می‌شد.

در حال حاضر نوعی چاروق در زنجان با نام پاپوش با نوک عقابی و برگشته تولید می‌شود که فاقد بند و تسمه است. برای تهیه این نوع پاپوش از چرم قرمز رنگ استفاده می‌شود؛ پاپوشی که بانوان زنجانی به‌دلیل زیبایی و فرم خاص، آن را به‌عنوان روفرشی می‌پوشند. چاروق امروزی زنجانی پاشنه دارد و کفی آن چرمی است. رویه چاروق‌های زنجانی نیز با استفاده از نخ‌های ابریشم و گلابتون به رنگ‌های مختلف تهیه می‌شود.

بر اساس کشفیات باستان‌شناسان (چکمه چرمی متعلق به مرد نمکی شماره اول)، قدمت صنایع چرمی در استان زنجان به سال‌های دور و به بیش از دو هزار سال قبل بازمی‌گردد. قدمت هنر چاروق دوزی در استان زنجان به احتمال زیاد به دوره حکومت ساسانیان و اوج تزیینات آن به دوره حکومت صفویان می‌رسد. جالب است بدانید که زادگاه هنر چاروق دوزی، شهر سلطانیه در استان زنجان بوده و بعدها به شهر زنجان منتقل شده است.

مجسمه چاروق چاروق تزئینیانواع چاروق مغازه چاروق فروشی

چاروق‌های متنوعی در طول دوره‌های تاریخی مختلف در این استان تولید می‌شدند که در میان آن‌ها می‌توان به انواع کنفی، تمام پوست کشاورزی، تمام چرم، توری، پرده‌بند و غیره اشاره کرد؛ چاروق‌هایی که هر یک با روشی منحصربه‌فرد و با استفاده از چرم، پوست فرآوری شده و مواد مختلفی چون پنبه، کنف، ابریشم و غیره ساخته می‌شدند. تولید چاروق‌های توری و پرده‌بند در گذشته به‌صورت انحصاری در شهر زنجان انجام می‌شد.

گیوه دوزی

بهتریبنگیوه های ایران در استان زنجان تولید می شود..تولید گیوه توسط دو استاد کار بافته می شود گیوه دوز و گیوه باف.. در واقع رویه گیوه توسط زنان بافته می‌شود و سپس گیوه‌دوز به ساخت این محصول سنتی می‌پردازد. یک گیوه مرغوب، رویه‌ای از جنس نخ پنبه دارد و زیره و کفی آن از چرم گاومیش است. در زمان خرید گیوه توجه کنید که رویه با کفی باید به‌وسیله دوخت به هم اتصال داشته باشند. گیوه دوزی ابریشمی و نخی بیشتر در انگوران و زنجان رواج دارد.

گیوه دوزیگیوه دوزی زنجانانواع گیوهگیوه زنجانی

مسگری

یکی از زیبایی های سفر به استان زنجان   مسگری و شنیدن صدای مسگری در بازار انها می باشد .

قدمت استفاده از مس بر اساس مدارک و شواهد باستان‌شناسی به ۹۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بازمی‌گردد.
همانطور  که میدانید  بشر برای بهتر شدن نوع ظرف خود و نوشیدن اب   علاوه بر ظروف گلی به مس و ظروف مسی  روی اورد که پس از اختراع اتش شدت نیاز بشر به ان زیاد شد.

قدمت استفاده از مس بر اساس مدارک و شواهد باستان‌شناسی به ۹۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بازمی‌گردد. این فلز تا قبل از هزاره پنجم قبل از میلاد به‌صورت خالص به کار گرفته می‌شد و برای شکل دادن به آن از شیوه چکش‌کاری سرد استفاده می‌کردند.

ظروف مسی

پیشینه مسگری در ایران نیز با توجه به مستندات موجود به هزاران سال قبل می‌رسد. شمال و مرکز ایران از قدیمی‌ترین مراکز فلزکاری جهان هستند و با توجه به فراوانی معادن مس در ایران می‌توان گفت که فلزکاران ایرانی از پیشگامان کشف ذوب مس در جهان باستان هستند.

کشف کوره ذوب مس در «سگز آباد» قزوین واقع در «تپه قبرستان» در نزدیکی زنجان و وجود معادن بزرگ مس در منطقهبا توجه به این معادن تولید ظروف مسی نیز زیاد شده است.. با ممنوعیت استفاده از طلا و نقره برای ساخت ظروف در دوره اسلامی، روند استفاده از فلزاتی مانند مس رواج پیدا کرد؛ زیرا مس، فلزی چکش‌خوار و شکل‌پذیر با قابلیت تورق و مفتول شدن بود و استادکار می‌توانست تزیینات مختلفی چون مشبک کاری، قلمزنی، حکاکی، فلزکوبی، ترصیع و کنده‌کاری را به‌راحتی روی مس اجرا کند.

کارگاه مسگری

ضرب سکه یکی از  هنرهای مسگری می باشد.اوج هنر فلزکاری دوره اسلامی را به دوره سلجوقیان نسبت می‌دهند؛ در این دوره، زنجان در کنار مراکزی چون خراسان، موصل، همدان، ری و اصفهان به عنوان یکی از قطب های صنعتی  مذکور میشود.و مراکز تهیه ظروف مرصع کاری شده شناخته می‌شد. حکمرانان ایلخانی نیز توجه ویژه‌ای به فلزکاری داشتند. نزدیکی پایتخت آن‌ها به زنجان و وجود گوی‌های مرصع نقره‌کوب (با نام حکاکی شده سلطان اولجایتو) نیز گویای موقعیت فلزکاری در آن دوره در زنجان هستند.

در حال حاضر ظروف مسی با استفاده از ورق مس و روش چکش‌کاری گرم و سرد ساخته می‌شوند. فرم‌دهی ورق مس به روش چکش‌کاری، دندانه‌دار کردن لبه‌هایی که به‌هم متصل می‌شوند، باز کردن دندانه‌ها به روی هم، چفت کردن و چکش‌کاری آن‌ها، اضافه کردن بار «تنه کار و برنج» و گرم کردن و چکش‌کاری مجدد از جمله مهم‌ترین مراحل کار مسگری هستند. مسگری از پیشینه‌ای غنی در زنجان برخوردار است؛ اما متاسفانه این هنر در این شهر به‌دلایل مختلفی دچار افول شده است و این روزها صدای چکش مسگران زنجانی، جای خود را به فریاد میوه‌فروشان و حراجی‌های خرده‌فروشان داده است. امید می‌رود که مسگری در زنجان با توجه مسئولان و هنرمندان دوباره احیا شود.

مسگر زنجانیمسگری در زنجانمسگران در حال چکش کاریکارگاه مسگری در زنجان

مسگری پس از چاقو سازی، مشهورترین صنایع دستی زنجان است و در گذشته مسافران صنایع مسی این شهر را به سوغات می‌بردند. در سفر به زنجان، بازدید از مسگرخانه‌ها با بیش از ۵۰۰ کارگاه باقی‌مانده را به‌هیچ‌وجه از دست ندهید و با خرید صنایع مسی به بقای این هنر و فعالان مربوطه در این صنایع دستی در زنجان کمک کنید.

حکاکی روی مس

حکاکی روی مس از رایج‌ترین صنایع دستی در شهر زنجان است. صنعتگران این رشته بیشتر در شهر زنجان زندگی می‌کنند و طرح‌های حکاکی روی مس را بیشتر از طرح‌های قدیمی و سنتی ایرانی برمی‌دارند. نقوش مختلف اسلیمی، ختائی، بته جقه، گل و بوته، مکان‌های تاریخی و مناظر شکار حیوانات از جمله طرح‌هایی هستند که روی ظروف مسی در زنجان دیده می‌شوند؛ نقوشی که از نگاره‌های عامیانه یا سنتی الهام گرفته شده‌اند.

قلمزنی در زنجان

قلم زنی در حقیقت نوعی حکاکی ظریف روی فلزات (مس، طلا، نقره و برنج) است. پیشینه‌این هنر به زمان سکاها یا سیتها از نژاد آریایی‌ها نسبت داده می‌شود.

در دوره حکومت سلجوقیان، بیشتر فلزکاران ماهر و خالقان آثار نفیس فلزی، هنرمندان خراسانی ساکن در شرق و شمال شرقی ایران بودند؛ هنرمندانی که به‌دلیل جنگ‌های داخلی به سایر شهرها از جمله زنجان، بروجرد، همدان، تبریز و به‌خصوص شهر موصل مهاجرت کردند. در واقع این هنرمندان خراسانی بودند که هنر فلزکاری از جمله قلمزنی را از سال پنجم هجری قمری در شهر زنجان رواج دادند. فرآورده‌های فلزی که‌ در یک تا دو قرن گذشته در زنجان ساخته شده‌اند، عموما از جنس مس هستند و بسیاری از آن‌ها با توجه به کاربری روزانه تزیینات ندارند؛ اما اشیای مسی که به هدف نمایش ساخته می‌شدند، معمولا مزین به قلمزنی و کنده‌کاری بودند.

ملیله کاری

شهر زنجان از سوی شورای جهانی صنایع‌ دستی به‌عنوان «شهر جهانی ملیله» نامگذاری شده است
هنر ملیله‌کارى در ساخت وسایل نقره‌اى و طلایی یکی از نفیس‌ترین و ارزنده‌ترین صنایع دستی تزیینی زنجان است. شهر زنجان از سوی شورای جهانی صنایع‌ دستی به‌عنوان «شهر جهانی ملیله» نامگذاری شده است و انواع محصولات این هنر را می‌توان در پایه‌هاى استکان، سینى، قاشق و چنگال غذا و چایخورى، کاسه، گلدان، قاب عکس و پارچه و همچنین زیورآلات دید.

درباره تاریخچه هنر ملیله کاری در زنجان اطلاعات دقیقی در دست نیست؛ اما با توجه به نوشته‌ها و سفرنامه‌های سیاحان و اشاره آن‌ها به هنر زیبای ملیله کاری در این منطقه و همچنین آثار باقی‌مانده ملیله کاری از دو سده اخیر می‌توان قدمت آن را حدس زد. در کتب تاریخی اشاره‌های بسیاری به صنعت فلزکاری در شهر زنجان شده است و همان طور که می‌دانید ملیله کاری یکی از شاخه‌های فلزکاری به شمار می‌آید. شهر زنجان در دوره هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان رونق فراوانی داشت و آثار فلزکاری به‌عنوان یکی از صنایع پیشرفته در این منطقه وجود داشته است.

هنیر ملیله کار

 

پیشینه هنر ملیله کاری در زنجان از قرن دهم هجری به بعد روشن است. «فردریک ریچارد»، مستشرق اروپایی، در سفر نامه خود می‌نویسد:

شهر زنجان که شهر کوچکی است نقره، و ملیله کاری این شهر پرزرق‌وبرق است.

ظرف ملیله کاریمیوه خوری ملیله کاریجام و گلدان ملیله کاریسرویس چایخوری ملیله کاریملیله کار زنجانیسرویس ملیله کاریملیله کاری در زنجانپایه گلدان ملیله کاری
منابع عکس‌ها: eneshat.com و itto.org، نامشخص، عکس چهارم و پنجم (honarlux.ir)، خبرگزاری تسنیم، chamedanmag.com، باشگاه خبرنگاران جوان

هنر ملیله کاری تا قبل از دوره حکومت پهلویان به‌عنوان هنر دستی بومی زنجان فقط در این شهر رایج بوده است. این هنر در دوره حکومت رضاخان با مهاجرت تعدادی از هنرمندان این شهر به تهران و اصفهان در سایر نقاط کشور نیز رواج پیدا کرد. عمده‌ترین محصولات تولیدی ملیله کاری تا آن زمان، سرویس‌های چای‌خوری و شربت خوری، جعبه جواهرات و دسته چاقو بودند. هنرمندان زنجانی در طول سال‌های بعد ریزه‌کاری‌های بیشتری به این هنر افزودند. ملیله کاری در زنجان در دوره سلجوقیان رونق بیشتری گرفت و اوج شکوفایی آن را می‌توان به دوره صفویان نسبت داد.

مرحوم کربلایی حسینعلی، مرحوم مشهدی رحمان، مرحوم موسی کاظمیان مقدم، مرحوم حاج صمد همامی و هنرمندانی چون رحیم برجخانی، حاج ابوالفضل ثبوتی و حاج قربانعلی پرداختی از جمله هنرمندان ملیله کار زنجان هستند. متاسفانه آثار قدیمی ملیله کاری در زنجان از بین رفته یا برای استفاده دوباره از نقره ذوب شده‌اند و به‌دلیل نبود موزه در زنجان، از آثار نقره و ملیله کاری نگهداری و مراقبت به عمل نیامده است.

ظروف ملیله کاری زنجان

در حال حاضر، حدود ۳۰ کارگاه ملیله کاری در زنجان فعال هستند. استادکاران ملیله کار این کارگاه‌ها همگی از شاگردان استاد «منصور کاظمیان مقدم» هستند؛ این استاد ملیله کار از سال ۱۳۵۵ به‌منظور حفظ و بقای این هنر با همکاری سازمان صنایع دستی زنجان به آموزش ملیله کاری در مرکز آموزش استان پرداختند. استاد «عبدالحمید محرر» در سال ۱۳۸۶ و محسن یزدانشناس در سال ۱۳۸۷ از شاگردان وی بودند که موفق به اخذ مهر اصالت در این رشته از یونسکو شدند.

برای خلق آثار ملیله کاری در ابتدا شمش‌های نقره ذوب و از قالب مخصوص عبور داده می‌شوند تا تبدیل به مفتول‌هایی یک سانتی‌متری شوند. سپس دوباره ذوب می‌شوند و از قالب می‌گذرند تا قطر آن‌ها به یک میلی‌متر برسد. در ادامه مفتول‌ها آن‌قدر با سیم‌کش کشیده می‌شوند تا نازک‌تر و ظریف‌تر شوند.

ساعت ملیله کاری

آثار ملیله کاری زنجان و اصفهان از لحاظ ساختار، ریز نقش‌ها و عیار نقره مصرفی متفاوت هستند. عیار نقره مصرفی در اصفهان ۹۰ تا ۹۵ و کمتر است؛ در حالی که در زنجان، برای آثار ملیله کاری از نقره مصرفی با خلوص ۹۹٫۹ معروف به عیار ۱۰۰ استفاده می‌شود. از نظر کیفیت ساخت، ملیله اصفهان نقوش بزرگتری به نسبت ملیله زنجان دارد و زیبایی و ظرافت کار آن با ملیله زنجان برابری نمی‌کند. در کل، آثار ملیله کاری زنجان با توجه به طرح‌ها و نقش‌های اصیل و ظرافت زیاد از کیفیت بالایی برخوردار هستند.

ساخت زیور آلات سنتی

زیورآلات در زنجان علاوه بر طلا با نقره و طلای عیار پایین نیز ساخته می‌شوند تا افراد بیشتر قادر به خریداری محصولات این هنر نفیس باشند
پیشینه انگشتر سازی و ساخت زیورآلات ملیله طلا و نقره در زنجان به سال‌های دور بازمی‌گردد. در سال‌های اخیر نیز تراش سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی در این منطقه رونق پیدا کرده است. زیورآلات سنتی در زنجان علاوه بر طلا با نقره و طلای عیار پایین نیز ساخته می‌شوند تا افراد بیشتر قادر به خریداری محصولات این هنر نفیس باشند.

ساخت زیور آلات سنتی در هفت مرحله و توسط استادکاران مختلف انجام می‌گیرد. این مراحل، شامل طراحی، ماکت سازی، اجرا، میناکاری، مرصع کاری، تمیزکاری (پرداخت) و سرهم سازی قطعات می‌شوند.

سفالگری

قدمت هنر سفالگری در زنجان با توجه وجود آثار و شواهد تاریخی به گذشته‌های دور بازمی‌گردد. ظروف سفالی مانند خمره، کشک‌ساب، کوزه و تنور از جمله سوغاتی‌های زیبایی هستند که می‌توانید در استان زنجان و در روستاهای سلطانیه، بلوبین، گلابرسفلی و علیا و قلتوق پیدا کنید.

قالی‌بافی

قالی‌بافی در زنجان از قدمتی طولانی برخوردار است. این استان نقش قابل‌توجهی در صادرات فرش ایران دارد. فرش‌های صادراتی زنجان، نشانگر فرهنگ غنی این منطقه هستند و در سال بیش از ۶۰ هزار تخته فرش توسط ۶۳ هزار بافنده تمام وقت و نیمه وقت در این استان بافته می‌شود. بیدگینه، معروف‌ترین فرش زنجان است؛ فرشی پر از طبیعت با چهار لچک و ترنجی ۶ ضلعی و متنی پوشیده از گندمزار. بیدگینه را به‌سختی می‌توان در بازارهای زنجان پیدا کرد؛ زیرا کالایی کمیاب است.

 

ریز ماهی و ماهی درهم، نقشه قلتوق، خمسه، بسته میری، چارقات، بیجار و افشار (قالی ریزبافت و پشمی) از جمله طرح‌های استفاده شده در فرش‌های زنجانی هستند؛ فرش‌هایی که بیشتر در اتحادیه بافندگان فرش دستی و شرکت‌های مختلف تولید می‌شوند. برای پیدا کردن مرغوب‌ترین قالی زنجان به روستاهای بیدگینه و قلتوق بروید.

گلیم بافی

استان زنجان اقلیمی سرد دارد و به همین دلیل، ساکنان این منطقه همیشه به‌دنبال تهیه کفپوش گرم بوده‌اند
استان زنجان اقلیمی سرد دارد و به همین دلیل، ساکنان این منطقه همیشه به‌دنبال تهیه کفپوش گرم جهت استفاده در خانه و همچنین به‌عنوان پرده بوده‌اند. وجود مواد اولیه‌ای چون پشم بز، گوسفند و غیره مردم زنجان را به فکر تولید گلیم انداخت؛ هنری که هم‌اکنون به‌عنوان یکی از صنایع دستی این استان شناخته می‌شود.

در حال حاضر گلیم‌های پشمی با نقوش حیوانی، گیاهی و هندسی در کارگاه‌های مختلفی در زنجان تولید می‌شوند و از جمله مهم‌ترین مراکز گلیم بافی در این استان می‌توان به روستاهای قره پشتلو و انگوران و ابهر، قیدار و زنجان اشاره کرد. برخی از طرح‌ها و نقشه‌های مورد استفاده در گلیم زنجان، توت‌فرنگی، لچک ترنج، سماور، توسباقا، صاندیق، پقیل، اوچ گل، خشتی و لوزی هستند.

جاجیم بافی

حاجیم محصولی مانند گلیم می باشد د و معمولا از ان برای پیچاندن دور رختخواب استفاده می شود.. استان اردبیل و زنجان مهم‌ترین مراکز تولید جاجیم هستند و در حال حاضر در ۳۸ روستا از بخش خوروش رستم از جمله نیمهبل، چنارلیق، برندق، سفیدآب، توره، کیوی در استان اردبیل و هفت روستا از بخش طارم از جمله دهنه، وَنسَر، ده بهار، کولیم، خاساره، کولوج و چتز و همچنین ماه‌نشان و انگوران در استان زنجان، جاجیم تولید می‌شود.

جاجیم زنجانی

جاجیم معمولا به رنگ روشن و با طرح‌های ساده بافته می‌شود که از اثار صنایع دستی زنجان نیز است و گاهی از نخ پنبه‌ای خام، نخ ابریشمی و کاموا نیز در بافت آن استفاده می‌کنند. جاجیم‌ها با طرح‌های اصیل و سنتی رایج در مناطق بافته می‌شوند و از همین طریق می‌توان جاجیم هر منطقه‌ای را شناسایی کرد. جاجیم به‌صورت نواری به عرض ۱۸ تا ۳۵ سانتی‌متر و طولی حدود ۳۰ تا ۴۰ متر و گاهی تا ۶۰ متر بافته می‌شود. جاجیم در نهایت بر اساس کاربردهایی که دارد، در قطعات مورد نظر بریده می‌شود و مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

اقوام افشار ساکن در استان زنجان علاوه بر بافت بهترین فرش‌های ایران، رنگرزی الیاف را نیز خود انجام می‌دادند
درباره پیشینه رنگرزی در استان زنجان اطلاعات دقیقی در دست نیست؛ اما می‌توان گفت که رنگرزی الیاف از زمان قالی‌بافی در این استان رایج بوده است و قالی‌بافان با کشف خواص رنگدهی گیاهان منطقه و رنگرزی الیافی چون پشم و نخ، موفق به تولید قالی‌های نفیس و ارزشمند شدند.

مدارک موجود نشان می‌دهند که اقوام افشار ساکن در استان زنجان علاوه بر بافت بهترین فرش‌های ایران، رنگرزی الیاف را نیز خود انجام می‌دادند. آن‌ها با استفاده از گیاهان مختلفی چون روناس، حنا، جاشیر، پوست گردو، پوست انار، پوست پیاز و گیاهان دارای رنگدانه گیاهی دیگر و با استفاده از انواع فنون و مهارت‌های حرفه‌ای به رنگرزی می‌پرداختند. کارگاه رنگرزی و محل داد و ستد الیاف پشمی و نخی این اقوام، جنب تیمچه بازار بوده؛ مکانی که از بازار زنجان به‌سمت خیابان کمربندی خیام امتداد داشته است.

رنگ کردن الیافکارگاه رنگرزیرنگرز زنجانیرنگ کردن الیاف در زنجانرنگهای کارگاه رنگرزینخهای رنگ شدهفرایند رنگ کردن نخهاکارگاه رنگرزی در زنجانرنگرزی در زنجانهنر رنگرزیپیرمرد رنگرز زنجانیهنر رنگرزی زنجانی
منابع عکس‌ها: اقتصاد آنلاین

در حال حاضر هنر رنگرزی سنتی به‌دلیل وجود رنگ‌های شیمیایی کم‌رنگ شده است و تنها تعداد اندکی از کارگاه‌های رنگرزی سنتی در کاروانسرای شاطرعلی، حاج شامی بالا و پایین، سرای نهالی و حاج فتح اله و در ابهر، زنجان و قیدار باقی مانده‌اند. مرحوم ولی قره خانی، مرحوم حاج قربانعلی صباغی، مرحوم عبداله اورنگی و مرحوم حاج احمد از جمله رنگرزانی بودند که سال‌ها با استفاده از گیاهان رنگ‌زا، الیاف پشمی و پنبه‌ای را رنگ‌آمیزی می‌کردند؛ الیافی که جلوه قالی‌های زنجان بودند.

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *